Сценарий туралы
Жас: 13-17. Санат: conversation. Ұзақтығы: 15 мин мин.
Қадамдар
- Тілекті «бірақ»-сыз есті: «Табыс тапқың келеді? Тамаша. Не ойлайтыныңды айтшы».
- Нақты нұсқаларды талқыла: репетиторлық, көршілерге көмек, онлайн-дағдылар, шығармашылық.
- Шектеулер туралы сөйлес: «Басты шарт – оқу зардап шекпесін. Мұны қалай көресің?»
- Өзіңнің алғашқы табысыңды айт – шынайы, неден бастағаныңды бөліс.
- Жоспар жасауға көмектес: нені біледі, кімге қажет, қанша уақыт кетеді.
- Келісімге кел: табыстың бір бөлігі – мақсатқа, бір бөлігі – жинақтауға. Қаржылық ойлауды үйрет.
Неге бұл көмектеседі
Қаржылық дербестік психологиясы (Lusardi & Mitchell): қаржылық әдеттер 13–17 жаста қалыптасады. Отбасында табыс табу және ақша басқару тәжірибесі бар жасөспірімдер ересек өмірде қарыз тұзақтарына 2 есе сирек түседі. Автономия – Эриксон бойынша жасөспірімдік шақтың негізгі қажеттілігі.
Мәдени ескерту
Қазақ мақалы: «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей». Еңбек қазақ мәдениетінде жаза емес, ар-намыс. Жасөспірімнің алғашқы табысы – скептицизм емес, мақтаныш сәті.
Егер бірден шықпаса
- Идея ойлап таба алмаса – бағаламай миға шабуыл жаса: «Өзгелерден жақсырақ жасайтын 10 нәрсені ата».
- Жеңіл ақша қалайды (қайта сату, схемалар) – тыйым салмай тәуекелдерді талқыла.
- Бірінші әрекеттен сәтсіздікке ұшыраса – «айтып едім» деме. Сұра: «Не түсіндің? Әрі қарай не істейсің?»
Не істемеген дұрыс
- Түсіндірмей «саған әлі ерте» деме – бұл бастамашылықты бұғаттайды.
- Не жасайтынын өзің шеше берме – ол сенің көмегіңмен өзі таңдауы керек.
- «Кішкентай» идеяларды мысқылдама – көптеген бизнестер кішіден басталды.